تبلیغات
روستای زیبای انگشتجان - نقش زنبور عسل در پایداری محصولات کشاورزی
 
 
نقش زنبور عسل در پایداری محصولات کشاورزی
نظرات | ( )

مقدمه

زنبور عسل جزو  قدیمی ترین ساكنان زمین است. در واقع این حشره پیش از این که انسان ،موجودیت خود را در زمین تثبیت کند، وجود داشته است. انسان از بدو خلقت با استفاده از زنبورداری بومی، از زنبور عسل استفاده کرده است. اكثر مردم، از زنبور عسل فقط تولید عسل آن را می دانند، در صورتی كه تولید عسل، فقط یكی از فایده های زنبور عسل است. موم، بره موم، زهر، ژله رویال و دیگر محصولات كندو دارای خواص غذایی و دارویی بسیار مهم و ارزشمندی است.
 زنبور عسل ، مهم ترین گرده‌افشان عمومی است. با انجام عمل گرده افشانی، حشره ای بسیار مفید و ارزشمند در تغذیه انسان و تولید با كیفیت و اقتصادی محصولات كشاورزی نیز به شمار می رود. البته عوامل متفاوتی از جمله نیروی جاذبه زمین، باد، حیوانات، حشرات، انسان و ... باعث گرده افشانی و به بار نشستن گل ها می شوند. ولی این عوامل در گرده افشانی باغ ها و مزارع تأثیر كافی و كاملی ندارند و زمانی به نتایج قابل قبولی در امر گرده افشانی دست پیدا خواهیم كرد كه از حشراتی همچون پروانه، شته و به خصوص زنبور عسل  به عنوان یك عامل مهم در امر گرده افشانی  استفاده كنیم.


نقش زنبورعسل در پایداری محصولات کشاورزی:

 زنبورهای عسل، برای بررسی گل ها دارای الگوهای رفتاری پیچیده‌ای هستند. گل ها ، اغلب با نشان دادن یك سری تغییرات و در اختیار گذاشتن منابع پنهان شهد و گرده، گرده‌افشانی زنبورها را تسهیل می كنند.
بیش از 20.000 گونه زنبور عسل، در كار گرده‌افشانی «نهان دانگان» شركت دارند.
 گرده افشانی و بارور كردن گل ها، مهم ترین و اصلی ترین وظیفه زنبور عسل است. او در مقابل انجام این كار، به سرعت مزدش را كه همان شهد یا گرده است دریافت می كند

گرده افشانی زنبور عسل، عامل بقای آن و پایداری محصولات كشاورزی بوده و در زاد و ولد بسیاری از نباتات مؤثر است (البته به غیر از سوزنی برگ ها). اگر  عمل گرده افشانی شكوفه ها  انجام نشود، هرگز گلی به میوه یا بذر تبدیل نخواهد شد.

تحقیقات نشان می دهد اگر در یك باغ میوه، تعدادی كندوی زنبور عسل قرار داده شود، كیفیّت و كمیّت میوه به حدود ده برابر افزایش می یابد. از طرفی، اگر زنبورها به طور کلی اعتصاب کنند و کار گرده افشانی را انجام ندهند، در ابتدا ۶۰ درصد محصولات کشاورزی تولید نمی شود و در طول زمان، کار طبیعت به کلّی مختل می شود.
 درصد تشكیل‌ میوه‌ در گرده‌افشانی‌ «با باد 50 درصد» و «به وسیله زنبورعسل ‌96 درصد» اعلام‌ شده است.
تولیداتی كه زنبورعسل برای زنبوردار به ارمغان می آورد، فقط 10 درصد از كل ثمرات آن است. در حالی كه 90 درصد فایده اش -از طریق عمل گرده افشانی- عاید باغداران و زارعان می شود
.  

عملیات گرده افشانی زنبورعسل  در باغ:
1-
زنبور عسل یكی از مهم ترین عوامل گرده افشانی در باغ های میوه محسوب می شود و جایگاه ویژه ای در افزایش كمی و كیفی تولیدات كشاورزی دارد. موهای فراوان بدن زنبور عسل، هنگام جمع آوری شهد، با گرده های گل تماس پیدا كرده و تعداد زیادی به آنها می چسبند. انتقال گرده از گلی به گل دیگر، باعث لقاح و تشكیل میوه می شود.
2- زنبور عسل، موقع جمع آوری شهد و گرده از گل ها، در یك زمان و یا یك پرواز، فقط از گل های مشابه یك نوع درخت یا گیاه، شهد و گرده جمع آوری می كند. این عمل كمك بسیار زیادی به لقاح گل های مشابه می كند.  
 3- كمبود درختان‌ گرده‌زا را می‌توان‌ با قراردادن‌ پودر گرده‌ در مدخل كندو، در باغ‌ جبران‌ كرد. زیرا زنبورهای‌ عسل‌ در هنگام‌ خروج‌ از كندو با دانه‌های‌ گرده‌ تماس‌ می‌گیرند و گرده‌افشانی‌ انجام‌ می‌شود.
4- تله‌های‌ گرده‌گیر كه‌ در مسیر عبور زنبور به‌ داخل‌ كندو قرار داده‌ می‌شود، گرده‌های‌ جمع‌آوری‌ شده‌ را از دسترس‌ زنبورعسل‌ خارج‌ كرده و بر تعداد زنبورهای‌ گرده‌آور و شدت‌ فعالیت آن ها‌ در باغ‌ یا مزرعه‌ می‌افزاید.
5- درصورتی‌ كه‌ سایر عوامل‌ مؤثر در گرده‌افشانی‌ در حد مناسب‌ باشد، همه گل ها‌ باید‌ مورد بازدید زنبورعسل واقع‌ شود تا از ارزش‌ صادراتی‌ برخوردار باشد
.

نحوه انتقال و قرار دادن كندوه در باغ‌:
جمع‌آوری‌ دانه‌ گردة‌ بیشتر، توسط زنبورهای عسل‌ در باغ‌، نشان دهندة گرده‌افشانی‌ زیادتر است‌. اجرای‌ چنین‌ عملی،‌ بستگی‌ به‌ مكان قرار دادن كندو و  فاصله‌ آن تا منبع‌ غذایی دارد. هرچه‌ این‌ فاصله‌ كمتر بوده و جایگاه مناسب تری داشته باشد، به‌ همان‌ اندازه‌، زنبورها‌ وقت ‌كمتری‌ را صرف‌ رفت‌ و آمد می‌كنند.
1-برای انجام‌ گرده‌افشانی‌ (توسط زنبورعسل)،‌ نیازی‌ به‌ توزیع‌ یكنواخت‌ كندوها در باغ نیست‌. زیرا رقابت‌ بین‌ زنبورهای‌ كندوهای‌ یك‌ گروه‌ هنگام‌ چرا، باعث‌ پراكندگی‌ یكنواخت‌ آن ها‌ خواهد شد.  
2- قرار دادن‌ كندوهای‌ زنبورعسل‌ در مكان‌هایی‌ از باغ‌  كه‌ آفتاب‌ گیر باشد (به ویژه‌ در اول‌ صبح‌) باعث زیاد شدن بازدهی‌ و فعالیت‌ زنبورها برای جمع‌آوری‌ دانه‌ گرده‌ می شود. فعالیت‌ پروازی‌ زنبورها در كندوهایی‌ كه‌ در آفتاب‌ قرار دارند، 50 درصد بیشتر از آن هایی‌ است‌ كه‌ در سایه‌ هستند.  به خصوص‌ كه‌ در اوایل‌ صبح،‌ گل‌ها، بیشترین‌ جذابیت‌ را برای‌ زنبورعسل‌ دارند.
3- وجود منابع‌ آب‌ تمیز در نزدیكی‌ كندوها، اثر بیشتری روی‌ فعالیت‌ زنبورها‌ خواهد داشت‌.
4- از گذاشتن‌ كندوها در نقاط گودِ باغ‌ باید پرهیز كرد، زیرا در این‌ نقاط هوای‌ سرد جمع‌ شده‌ و سبب‌ كاهش‌ فعالیت‌ زنبورها‌ خواهد شد. چنانچه این اقدام، قبل‌ از مرحله ای كه‌ تمام‌ مزرعه به گل ‌رفته باشد، انجام شود، تأثیر بیشتری خواهد داشت.
5- هرچه درختان از کلنی ها دورتر باشند، محصول کمتری داده و همچنین بذر کمتری تولید می کنند.
6- گیاهان‌ زراعی‌ و علف‌های‌ هرزی‌ كه‌ همزمانی‌ گلدهی با میوه درخت را دارند، به‌ هنگام‌ انتقال‌ كندو به‌ باغ،‌ ممكن‌ است‌ با جلب‌ زنبورها‌ی عسل‌ به‌ سمت خود،  باعث‌ گمراهی‌ آنان‌ و كاهش‌ گرده‌افشانی‌ شوند. از بین‌ بردن‌ این‌ گیاهان‌، كه از نظر گلدهی‌ با میوه درخت رقابت‌ می‌كنند، موجب‌ تغییر مطلوبی‌ در جمع‌آوری‌ دانه‌ گرده‌ و گرده‌افشانی‌ بهتر در گل‌ها‌ می شود
.

گرده افشانی درختان میوه:
محصولات مهمی كه تقریباً به صورت گسترده توسط زنبور عسل گرده‌افشانی می‌شوند، عبارتند از: یونجه، پنبه، بادام زمینی، سویا، چغندرقند، مركبات، میوه‌های درختان خزان‌دار و تقریباً تمام سبزی ها.
البته زنبورهای عسل در بین تمام حشرات گرده‌افشان، بیشترین تخصص‌ را برای گرده افشانی مزارع و باغ های میوه دارند. به طوری كه قطعات دهانی آنها برای نوشیدن شهد و پاهای آنها برای جمع‌آوری گرده، سازگاری های ویژه‌ای یافته است.
تمام درختان میوه ایران، به غیر از خرمالو و ارقام بدون هسته، برای تولید میوه به گرده‌افشانی نیاز دارند
.

 *از نظر عامل انتقال گرده، می‌توان میوه‌ها را به سه گروه تقسیم كرد.
گروه اول: شامل دو درخت خرما و انجیرهای هسته‌دار است، كه هر چند بطور طبیعی می‌توانند مقدار بسیار كمی میوه تولید كنند، اما برای تولید محصول بیشتر، باید گرده افشانی به وسیله انسان انجام شود.

گروه دوم:شامل گردو، پسته، فندق، توت و انار است كه در آنها گرده افشانی، توسط باد انجام می شود و نیازی به دخالت انسان نیست.

گروه سوم:شامل سایر میوه‌ها به ویژه انواع دانه‌دار و هسته‌دار است كه گرده افشانی آنها توسط حشرات، به خصوص زنبور عسل، انجام می‌شود. بنابراین، كندوگذاری در باغ، برای تولید محصول ضروری است.

تعداد كندوی لازم برای هر هكتار، بر حسب اندازه درختان و میزان گلدهی آنان، از یك تا پنج عدد است.
لازم به تذكر است كه زنبورهای عسل در روزهای بارانی، هنگامی كه باد شدید بوزد و وقتی دمای هوا از 18 درجه سانتی‌گراد كمتر باشد، قدرت فعالیت خود را از دست می دهند. اگر چنین شرایطی مصادف با ایام گلدهی درختان این گروه بشود، در بعضی موارد دخالت انسان و گرده افشانی مصنوعی -از طریق تكاندن شاخه‌های گلدار یك درخت مناسب، روی دیگر درختان باغ- برای تولید محصول اقتصادی ضروری خواهد بود.

در ادامه مطلب به عنوان نمونه به موضوع گرده افشانی درخت سیب می پردازیم
.

گرده افشانی درخت  سیب:
درختان سیب، خود آمیزش پذیر نیستند و نیاز به گرده افشانی به صورت دگرگشنی دارند. مدیریت گرده افشانی بخش مهمی از پرورش درخت سیب محسوب می شود.
پرورش دهندگان درخت، هر سال هنگام گل دادن، به طور معمول گرده افشان هایی را برای جابجایی گرده تهیه می کنند. برای این كار، اغلب از کندوی زنبور عسل استفاده می شود. این کار توسط زنبوردارانی انجام می شود که در ازای مزد، به تهیه کندو مبادرت می ورزند.
گرده افشانی ناکافی، علائم بسیار کمی داشته و برای سیب ها ناگوار است. همچنین موجب کندی در رسیدن میوه می شود.
برای ارزیابی گرده افشانی، باید دانه ها را شمرد. سیب هایی که به خوبی گرده افشانی شده اند، دارای 7 تا 10 دانه، با بهترین کیفیت هستند. سیب هایی که کمتر از 3 دانه دارند، معمولاً  نمی رسند و در اوایل تابستان از روی درخت می افتند
.

گرده افشانی نامناسب، ممكن است به سه دلیل اتفاق افتاده باشد؛
-
کمبود گرده افشان ها
- کمبود گرده تولید شده
- شرایط آب و هوایی نامناسب برای گرده افشانی در زمان گلدهی.

باغ سیبی كه در آن تمام عملیات لازم مانند شخم زدن، كود دادن و سمپاشی انجام شده، ولی زنبور عسل برای باروری گل ها در نزدیكشان مستقر نشده، هكتاری حدود 5 تن محصول تولید می كند.
در حالی كه با استقرار 3 كندو با جمعیت های قوی در همین باغ، می توان محصول را به 50 تن سیب در هكتار و حتی بیشتر افزایش داد
.

  نتیجه گیری:
نکاتی كه گفته شد، نقش بی نظیر این حشره را در چرخه حیات به اثبات می رساند. اگر از اثرات مفید و ارزشمند زنبور عسل در امر گرده افشانی استفاده لازم و مناسب نشود، در واقع سایر اثرات مفید این موجود با ارزش نیز، به هدر رفته است.

در كشورهای پیشرفته، باغداران و مزرعه داران با كرایه دادن مبالغی به زنبورداران، از آنها تقاضا می كنند كه در هنگام شكوفه دادن گل ها، كندوهایشان را به باغ یا مزرعه آنها ببرند. و یا حتی خودشان مبادرت به پرورش تعداد كلنی زنبور عسل می كنند. به این ترتیب، با  عمل گرده افشانی توسط زنبور عسل، سود سرشاری عاید آنان می شود. بنابراین‌ وجود زنبورعسل‌ برای گرده‌افشانی‌ كافی‌ و به منظور بازدهی‌ اقتصادی‌ مناسب،‌ كاملاً ضروری است

موفق باشید

chale-alamout  برگرفته از: 7



مطالب مرتبط :

مقدار کود دهی درختان میوه
سوپر جاذب یا جاذب الرطوبه کشاورزی(خاک ژله ای)
نمونه برداری از خاک
انواع کودها
علت زردی برگ درختان میوه یا کمبود آهن


مرتبط با : مطالب آموزنده کشاورزی
برچسب ها : نقش زنبور عسل در پایداری محصولات کشاورزی-نقش-زنبور-عسل-در-پایداری-محصولات-
نویسنده : خانم قاسمی
تاریخ : شنبه 7 خرداد 1390
زمان : 09:21
می توانید دیدگاه خود را بنویسید
javad پنجشنبه 25 اسفند 1390 12:50
SALAM
...........
KHODAM-aj321-jghaa321 + MOSHTARAK-jghaa-jghaa321123 + AHAD-aa321-aajgh321 + NADEREH-nghja-ngh321


جواد قاسمی پاسخ داد:
ok
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.


 

شارژ ایرانسل

فال حافظ